Bạn có ngủ đủ giấc nhưng vẫn thức dậy với cảm giác mệt mỏi và uể oải? Có ai từng nói rằng bạn ngáy to? Nếu có, bạn có thể đang mắc chứng ngưng thở khi ngủ — tình trạng khiến người bệnh nhiều lần ngừng thở trong lúc ngủ.
Loại phổ biến nhất là ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn đường thở (Obstructive Sleep Apnea – OSA), xảy ra khi các cơ ở phía sau họng giãn quá mức trong lúc ngủ, làm tắc nghẽn đường thở và cản trở luồng khí vào phổi. Khi đó, não sẽ buộc bạn tỉnh giấc để lấy hơi, nhưng điều này khiến giấc ngủ sâu và phục hồi bị gián đoạn.
Nếu nghi ngờ mắc chứng ngưng thở khi ngủ, bạn nên đi khám bác sĩ đa khoa hoặc chuyên gia giấc ngủ càng sớm càng tốt. Tình trạng này không chỉ gây buồn ngủ ban ngày mà còn có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng như suy tim, bệnh gan, và tiểu đường type 2. Tin tốt là hiện nay có nhiều phương pháp điều trị giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ.
Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn và tác động ở người lớn tuổi
Khoảng 6 triệu người Mỹ đã được chẩn đoán mắc ngưng thở khi ngủ, nhưng thực tế, con số này có thể lên đến 30 triệu người. Người lớn tuổi có nguy cơ mắc cao hơn nhiều so với người trẻ. Một nghiên cứu cho thấy 56% người từ 65 tuổi trở lên có nguy cơ cao mắc OSA.
Trước tuổi 50, nam giới dễ mắc bệnh hơn phụ nữ. Nhưng sau 50, tỷ lệ mắc bệnh ở hai giới gần như ngang nhau.
Triệu chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn ở người lớn tuổi
- Cảm giác mệt mỏi, không được nghỉ ngơi sau khi thức dậy
- Đau đầu hoặc khô miệng vào buổi sáng
- Buồn ngủ, uể oải vào ban ngày
- Ngủ gật hoặc thiếp đi bất chợt
- Khó tập trung, suy giảm trí nhớ
- Ngáy to
- Cáu gắt, lo âu, trầm cảm
- Rối loạn tình dục
Một dấu hiệu khác là những khoảng ngưng thở rõ ràng trong lúc ngủ. Người ngủ một mình khó nhận biết, nhưng nếu có bạn đời, họ có thể phát hiện tình trạng thở hổn hển, ngáy lớn xen kẽ các khoảng lặng.
Chẩn đoán ngưng thở khi ngủ
Bác sĩ thường bắt đầu bằng việc khai thác bệnh sử, thói quen ngủ và triệu chứng. Sau đó có thể chỉ định đa ký giấc ngủ (polysomnography).
- Tại bệnh viện hoặc trung tâm giấc ngủ: bạn sẽ ngủ qua đêm với các thiết bị cảm biến để đo nhịp thở, nhịp tim, oxy máu và sóng não.
- Tại nhà: sử dụng thiết bị đeo theo dõi nhịp tim và một số chỉ số sinh tồn khác, nhưng không đo được hoạt động não chi tiết như ở phòng thí nghiệm giấc ngủ.
Các phương pháp điều trị ngưng thở khi ngủ
Điều trị tùy thuộc mức độ bệnh và nguyên nhân. Các lựa chọn bao gồm:
1. Thay đổi lối sống (dành cho trường hợp nhẹ)
- Giảm cân nếu thừa cân, béo phì
- Bỏ thuốc lá
- Hạn chế rượu, đặc biệt vào buổi tối
- Ngủ nghiêng thay vì nằm ngửa
- Tăng cường vận động
- Sử dụng thuốc chống dị ứng hoặc thuốc thông mũi
- Tránh thuốc an thần, thuốc ngủ
2. Máy CPAP (Continuous Positive Airway Pressure)
- Là thiết bị phổ biến và hiệu quả nhất.
- Người bệnh đeo mặt nạ mũi/miệng khi ngủ, máy bơm luồng khí liên tục giữ cho đường thở không bị tắc.
- Nhược điểm: một số người thấy vướng víu, ồn. Tuy nhiên, máy CPAP thế hệ mới nhỏ gọn, yên tĩnh hơn với nhiều loại mặt nạ để lựa chọn.
3. Dụng cụ nha khoa (Oral devices)
- Là khí cụ được chế tác riêng, đeo trong miệng khi ngủ, giúp giữ đường thở mở.
- Thường được thiết kế bởi nha sĩ hoặc bác sĩ chỉnh nha có chuyên môn về y học giấc ngủ.
4. Phẫu thuật
- Áp dụng cho trường hợp nặng hoặc khi các phương pháp khác không hiệu quả.
- Mục tiêu: mở rộng hoặc giải phóng đường thở bằng cách:
- Cắt bỏ mô thừa
- Sửa chữa bất thường cấu trúc cản trở đường thở
- Điều chỉnh dị tật vùng mặt
- Cắt amidan, VA nếu cần
Ngoài ra, một phương pháp mới gọi là kích thích đường thở trên (Upper Airway Stimulation Therapy) đã được FDA phê duyệt, cấy thiết bị nhỏ ở ngực để theo dõi nhịp thở và phát xung điện nhẹ giúp giữ đường thở mở.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ
- Tuổi tác: Người lớn tuổi dễ mắc hơn.
- Tiền sử gia đình: Nếu có người thân mắc, nguy cơ của bạn cao hơn.
- Bệnh lý liên quan: cao huyết áp, tiểu đường type 2, bệnh phổi mạn tính, rối loạn tuyến giáp, suy tim sung huyết.
- Hút thuốc lá: làm tăng đáng kể nguy cơ.
- Béo phì/thừa cân: đặc biệt mỡ quanh cổ họng gây hẹp đường thở.
- Chu vi cổ lớn: liên quan đến đường thở nhỏ hơn.
- Nghẹt mũi: do dị ứng theo mùa hoặc cấu trúc mũi bất thường.
Kết luận
Sau điều trị, có người cải thiện ngay, nhưng cũng có người cần vài tuần. Tính kiên trì là yếu tố quyết định thành công. Nếu gặp khó khăn trong việc tuân thủ phác đồ, hãy báo với bác sĩ để được hỗ trợ.
Câu hỏi thường gặp
Ngưng thở khi ngủ có chữa được không?
- Có. Phương pháp điều trị bao gồm thay đổi lối sống, dùng máy CPAP, khí cụ nha khoa, và phẫu thuật trong trường hợp nặng.
Phương pháp điều trị phổ biến nhất là gì?
- Máy CPAP là lựa chọn phổ biến và hiệu quả nhất.
Có cách nào điều trị mà không cần CPAP không?
- Có. Giảm cân, ngủ nghiêng, bỏ thuốc lá, tập luyện nhiều hơn, hoặc dùng khí cụ nha khoa cá nhân hóa cũng có thể giúp cải thiện tình trạng.
Bạn có muốn mình viết thêm một đoạn mô tả ngắn gọn (giới thiệu/tóm tắt cho bài viết này, có thể dùng cho phần mở đầu hoặc SEO) giống như các bài trước không?
